Sigorta, beklenmedik risklerin mali sonuçlarını hafifletmek amacıyla taraflar arasında yapılan bir sözleşmedir. Sigorta sözleşmesi, sigorta şirketi ile sigortalı arasında bir ilişki kurar ve bu ilişki, hasar durumunda ortaya çıkar. Sigorta hukuku, sigorta sözleşmesine ilişkin kuralları ve hasar sürecini düzenleyen hukuk dalıdır. Bu makalede, sigorta hukukunda hasar süreci ve sigorta şirketlerinin sorumlulukları üzerinde durulacaktır.
I. Hasar Süreci ve Rizikonun Gerçekleşmesi Halinde Sigorta Ettirenin Yükümlülükleri
Hasar süreci, sigorta sözleşmesinde yer alan riskin gerçekleşmesi sonucunda ortaya çıkar. Sigorta ettiren hasar durumunda sigorta şirketine hasarı bildirmekle yükümlüdür. Sigorta ettirenin rizikonun gerçekleştiğindeki beyan yükümlülüğü rizikonun gerçekleştiğini öğrendiği andan başlar. TTK m. 1412/1. maddesi hükmüne göre sigorta ettirenin rizikonun gerçekleştiğinden haberi yoksa sigorta sözleşmesinden haberdar olan ve rizikonun gerçekleştiğini bilen sigortalı veya sigortadan faydalanan kimse beyanla yükümlüdür. Sigorta ettiren sigorta menfaatini birden fazla sigortacıya sigortalattıysa riziko gerçekleştiğinde sigortacıların hepsini ayrı ayrı hem durumdan hem de diğer sigorta sözleşmelerinden haberdar etmelidir.
Sigorta ettiren, rizikonun gerçekleştiğini öğrenince durumu gecikmeksizin sigortacıya bildirir. “Gecikmeksizin” kelimesinden “mümkün olan en kısa zaman”ın anlaşılması gerekir. Rizikonun gerçekleştiğine ilişkin bildirimin yapılmaması veya geç yapılması, ödenecek tazminatta veya bedelde artışa neden olmuşsa, kusurun ağırlığına göre, tazminattan veya bedelden indirim yoluna gidilir. Ancak sigortacı rizikonun gerçekleştiğini daha önce fiilen öğrenmişse, tazminattan veya bedelden indirim yoluna gidilmez.
Kanun metnine göre sigorta ettirenin beyan yükümlülüğünü ihlalinde yaptırım uygulanması için kusurlu olması gerekir. Bu doğrultuda beyan yükümlülüğünü kusursuz olarak ihlal eden sigorta ettirene sorumluluk yüklenemez. Bu halde sigortacı, sigorta ettirenin kusurunun varlığını ispatlayacaktır.
Sigorta ettiren, rizikonun gerçekleşmesinden sonra, sözleşme uyarınca veya sigortacının istemi üzerine, rizikonun veya tazminatın kapsamının belirlenmesinde gerekli ve sigorta ettirenden beklenebilecek olan her türlü bilgi ile belgeyi sigortacıya makul bir süre içinde sağlamak zorundadır. Ayrıca, sigorta ettiren, aldığı bilgi ve belgenin niteliğine göre, rizikonun gerçekleştiği veya diğer ilgili yerlerde sigortacının inceleme yapmasına izin vermekle ve kendisinden beklenen uygun önlemleri almakla yükümlüdür. Bu yükümlülüğün ihlal edilmesi sebebiyle ödenecek tutar artarsa, kusurun ağırlığına göre tazminattan indirim yapılır.
Sigorta ettiren, rizikonun gerçekleştiği veya gerçekleşme ihtimalinin yüksek olduğu durumlarda, zararın önlenmesi, azaltılması, artmasına engel olunması veya sigortacının üçüncü kişilere olan rücu haklarının korunabilmesi için, imkânlar ölçüsünde önlemler almakla yükümlüdür. Sigorta ettiren, sigortacının bu konudaki talimatlarına olabildiğince uymak zorundadır. Birden çok sigortacının varlığı ve bunların birbirlerine aykırı talimatlar vermeleri hâlinde, sigorta ettiren, bu talimatlardan zararın azaltılması ve rücu haklarının korunması bakımından en uygun olanını dikkate alır. Bu yükümlülüğe aykırılık sigortacı aleyhine bir durum yaratmışsa, kusurun ağırlığına göre tazminattan indirim yapılır.
Sigorta ettirenin hasar bildiriminden sonra, sigorta şirketi hasarın niteliğine ve miktarına ilişkin inceleme yapmak üzere hasar dosyası oluşturur. Bu inceleme sonucunda, sigorta şirketi hasarın tazmin edilip edilmeyeceği konusunda bir karar verir.
II. Sigorta Şirketlerinin Sorumlulukları
Sigorta şirketlerinin hasar sürecinde çeşitli sorumlulukları vardır. Bu sorumluluklar genellikle sigorta sözleşmesi ve sigorta hukuku çerçevesinde belirlenir. İşte sigorta şirketlerinin hasar sürecindeki bazı temel sorumlulukları:
Sigorta Himayesi Yükümlülüğü : Sigorta hukukunda sigortacının en önemli borcu rizikoyu taşıma yükümlülüğüdür. Sigortacının sigorta himayesi sağlama görevi riziko gerçekleşmeden önce rizikoyu yüklenme; riziko gerçekleştikten sonra ise tazminat ödeme şeklinde ortaya çıkmaktadır. Sigortacı sigorta sözleşmesi uyarınca sigorta teminatı kapsamına giren zararları tazmin etmekle yükümlüdür. Sigortacılık Kanunu m. 11/ 4 “Sigorta sözleşmelerinde kapsam dahiline alınmış olan riskler haricinde, kapsam dışı bırakılmış riskler açıkça belirtilir. Belirtilmemiş olan riskler teminat kapsamında sayılır” hükmündedir. Bu kapsamda sigorta sözleşmesinde kapsam dışı olarak belirtilmemiş riskler teminat kapsamındadır.
Giderleri Ödeme Yükümlülüğü :TTK 1426/1 maddesine göre sigortacı, sigorta ettiren sigortalı ve lehtar tarafından, rizikonun, tazminatın veya bedel ödeme borcu kapsamının belirlenmesi amacıyla yapılan makul giderleri, bunların faydasız kalması durumunda dahi ödemek zorundadır.
Aydınlatma Yükümlülüğü: TTK‟nın 1423. Maddesinde sigortacının “aydınlatma yükümlülüğü” düzenlenmiştir. Sözleşmenin kurulmasından önce ve sözleşmenin devamı esnasında sigortacı ve acentesi sigorta ettiren ve/veya sigortalıyı sözleşme hakkında bilgilendirmelidir.
Tazminat Ödeme Yükümlülüğü: Sigorta ettiren, rizikonun gerçekleşmesi sonucu zararın giderilmesini sigortacıdan istediği takdirde sigortacı sigorta tazminatını ödemekle yükümlüdür.
TTK. 1427. madde hükmüne göre; Sigorta tazminatı nakden ödenir. Sigorta tazminatı veya bedeli, rizikonun gerçekleşmesini müteakip ve rizikoyla ilgili belgelerin sigortacıya verilmesinden sonra sigortacının edimine ilişkin araştırmaları bitince ve her hâlde sigorta ettiren tarafından yapılacak ihbardan kırkbeş gün sonra muaccel olur. Can sigortaları için bu süre onbeş gündür. Sigortacıya yüklenemeyen bir kusurdan dolayı inceleme gecikmiş ise süre işlemez. Araştırmalar, sigorta ettiren tarafından yapılacak ihbardan başlayarak üç ay içinde tamamlanamamışsa; sigortacı, tazminattan veya bedelden mahsup edilmek üzere, tarafların mutabakatı veya anlaşmazlık hâlinde mahkemece yaptırılacak ön ekspertiz sonucuna göre süratle tespit edilecek hasar miktarının veya bedelin en az yüzde ellisini avans olarak öder. Borç muaccel olunca, sigortacı ihtara gerek kalmaksızın temerrüde düşer.
Hasar Miktarının tespiti için sigorta ettiren tarafından sigortacıya hasar bildiriminde bulunulduktan sonra sigortacı tarafından görevlendirilen eksperler tarafından hasar tespiti yapılmaktadır. Eksper raporunda yer alan hasar miktarında anlaşma sağlanması halinde sigortacı tarafından tazminat ödemesi yapılır. Tarafların hasar miktarı üzerinde anlaşamaması halinde hakem bilirkişi seçilerek de hasar tespiti yapılabilir.
Taraflar arasında hasar miktarı üzerinde uyuşmazlık olması, sigortacı tarafından tazminatın hiç veya eksik ödenmesi halinde sigorta ettiren Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurabilir. Ancak öncelikle sigorta ettiren, uyuşmazlığa konu teşkil eden olay ile ilgili olarak, sigortacıya yazılı olarak başvuruda bulunmalı, talebinin kısmen ya da tamamen olumsuz sonuçlandığını belgelemiş olmalıdır. Sigortacının başvuru tarihinden itibaren 15 iş günü içinde yazılı olarak cevap vermemesi de zımmi red sayılmakta ve komisyona başvuru için yeterli sayılmaktadır. Sigorta ettirenin sigortacıya yazılı başvuru şartını yerine getirdikten sonra Sigorta Tahkim Komişyonuna başvurması halinde hakemler görevlendirildikleri tarihten itibaren en geç dört ay içinde karar vermeye mecburdur.
Sonuç
Sigorta hukukunda hasar süreci, sigorta sözleşmesinin önemli bir aşamasını oluşturur. Sigorta şirketlerinin hasar sürecindeki sorumlulukları, sigortalının haklarını koruma amacını taşır. Sigorta sözleşmesine uygun olarak hasarını bildiren ve gereken şartları sağlayan sigortalı, sigorta şirketinden haklı olarak hasarının tazmin edilmesini bekleyebilir. Sigorta hukukunda hasar süreci ve sigorta şirketlerinin sorumluluklarına ilişkin olarak, tarafların haklarını ve yükümlülüklerini içeren detaylı bir düzenleme bulunmaktadır. Bu düzenlemelerin doğru bir şekilde uygulanması, adil bir sigorta ilişkisinin temelini oluşturur.
Sigorta Hukuku Hakkında Hukuki Destek mi Arıyorsunuz?
Hemen Arayın: 0216 385 7605